Do najważniejszych osób przy nowej wystawie promu kosmicznego Endeavour w Los Angeles należy rzeźbiarka, a nie inżynier NASA. Natalie Rosen odtwarzała wygląd zewnętrznego zbiornika paliwa ET-94, który przez lata służył jako obiekt testowy i był mocno okaleczony.
Zbiornik, który nigdy nie poleciał
Prom kosmiczny składał się z trzech głównych elementów: orbitera, dwóch bocznych rakiet na paliwo stałe oraz zewnętrznego zbiornika. Orbiter i rakiety wykorzystywano wielokrotnie. Zbiornik, wysoki na 47 metrów (154 stopy), był jedyną dużą częścią zestawu, którą porzucano po każdym starcie. Po zasileniu trzech głównych silników orbitera odrywał się i rozpadał podczas wejścia w atmosferę.
Zbiornik pokrywała izolacyjna piana. Chroniła orbiter przed ekstremalnym chłodem ciekłego tlenu i wodoru oraz ograniczała zbyt szybkie odparowywanie paliwa. Fragmenty takiej piany, które oderwały się podczas wznoszenia, doprowadziły w 2003 roku do utraty promu Columbia wraz z załogą.
ET-94 był jedynym zdatnym do lotu zbiornikiem, jaki zachował się po zakończeniu programu. Początkowo miał wspierać misję naukową Columbii. Po katastrofie posłużył do badań: zdjęto z niego piankę i testowano ją, by lepiej zrozumieć przyczyny wypadku. Po zamknięciu programu NASA przekazała go California Science Center. Zbiornik przypłynął barką i przejechał część trasy drogą, a potem blisko dekadę stał w Exposition Park.
Jak odtworzyć pomarańczową skórkę
Rosen ma wykształcenie plastyczne, a dyplomy licencjata i magistra zdobyła na Cal State Long Beach. Wcześniej nie pracowała przy żadnym statku powietrznym ani kosmicznym, ale miała doświadczenie w rzeźbieniu w piance. Muzeum potrzebowało właśnie kogoś takiego, bo duża część izolacji została usunięta w czasie testów i trzeba było ją przekonująco uzupełnić.
Kolor okazał się osobnym tematem. Piana jest na początku niemal kremowobiała, a z czasem pod wpływem słońca pomarańczowieje, więc wśród miłośników promów od dawna trwa spór o „prawdziwą” barwę zbiornika. Szef projektu Endeavour, Dennis Jenkins, przygotował specjalną farbę „ET Orange” do pokrycia istniejącej, nierównej piany. Do przejścia międzyzbiornikowego dobrano kolor zbliżony do mokki. Najnowsze elementy, takie jak przewody paliwowe, rampy przeciwoblodzeniowe i kołnierze, dostały najjaśniejszy odcień, nazwany kolorem lodów śmietankowych.
Nie wystarczyło jednak dobrać barwy. Oryginalnej piany lotniczej nie można było użyć, więc trzeba było znaleźć komercyjny zamiennik i odtworzyć fakturę zwaną „skórką pomarańczy”, czyli drobną nierówność z subtelnym wzorem pasów po natryskiwaniu. Próby z odciskami i odlewami nie zadziałały. Rosen zaproponowała gęstą piankę uretanową, której powierzchnię rzeźbiła ręcznie, dopasowując ją do otoczenia.
Jenkins, wcześniej inżynier programu promów, ocenił, że musiała opracować wiele nowych metod, bo nie dało się nakładać piany tak jak w zakładach Michoud. Dodał, że przez większość czasu była „jednoosobowym przedstawieniem”.
Praca na rusztowaniach i dalsze plany
Część napraw zakończono, zanim zbiornik dźwigiem wniesiono do hali i połączono z rakietami oraz Endeavourem. Potem Rosen musiała wchodzić na rusztowania. Jak mówi, to największy projekt artystyczny w jej karierze i dotknęła każdego centymetra zbiornika. Najbardziej obawiała się miejsca, w którym schody przechodziły w drabiny. Ostatni element na tylnej kopule zbiornika wodoru montowała już z podnośnika nożycowego.
Co to oznacza dla zwiedzających
Nowe Samuel Oschin Air and Space Center, część California Science Center, otwarto dla publiczności 13 listopada. To jedyna w pełni autentyczna ekspozycja promu w konfiguracji startowej. Wstęp jest bezpłatny, ale ze względu na duże zainteresowanie potrzebne są bilety z wyznaczoną godziną wejścia.
Dla polskiego czytelnika to raczej ciekawostka niż praktyczna wiadomość, chyba że wybiera się do Kalifornii. Pokazuje jednak, że przy renowacji muzealnych eksponatów liczą się także umiejętności rzemieślnicze i artystyczne, nie tylko wiedza techniczna. Rosen zostaje w muzeum. Pracuje przy innych eksponatach, w tym sondach i satelitach, a placówka zaproponowała jej kolejne stanowisko.
Źródło: Ars Technica – „Artist brings old Space Shuttle tank back to life”
