Aromaterapia bywa reklamowana jako sposób na lepszą pamięć, ale nowe badanie z UCLA pokazuje, że sprawa jest bardziej złożona. Lawenda rozpylona w pomieszczeniu nie poprawiła wyników ani młodszych, ani starszych osób. U seniorów liczyło się jednak to, kiedy zetknęli się z zapachem.
Jak przeprowadzono badanie
Naukowcy z UCLA i Rice University zaprosili do udziału młodych i starszych ochotników. Wszyscy byli zdrowi i nie mieli oznak choroby Alzheimera. Na początku sprawdzono u nich węch standardowym testem, aby poznać punkt wyjścia.
Uczestników podzielono na dwie grupy: jedna trafiła do pokoju, w którym działał dyfuzor z olejkiem lawendowym, druga do pomieszczenia bez zapachu. Lawendę wybrano dlatego, że to powszechnie znany aromat, który jednym się podoba, a innym nie.
Zadanie polegało na oglądaniu na ekranie dwóch serii zdjęć przedmiotów codziennego użytku, takich jak suszarka do włosów czy pomidor. Kto pierwszą serię oglądał w zapachu, drugą oglądał bez zapachu, i odwrotnie.
Co sprawdzano po przerwie
Po pewnym czasie uczestnikom pokazywano obrazki identyczne, nieco zmienione albo zupełnie inne niż wcześniej. Na przykład czerwona suszarka mogła wrócić jako niebieska. Trzeba było więc pamiętać nie tylko, czy dany przedmiot się pojawił, ale też jak dokładnie wyglądał. Test mierzył pamięć ogólną oraz pamięć szczegółów.
Wyniki były nieoczywiste. Starsi uczestnicy gorzej radzili sobie ze szczegółami, co badacze przewidywali. Sam zapach nie miał jednak wpływu na wyniki żadnej z grup wiekowych. Stephanie Leal z UCLA przyznała: „Interestingly, the presence or absence of odor made no difference for older or younger adults” (czyli: obecność lub brak zapachu nie miały znaczenia ani dla starszych, ani dla młodszych).
Różnica pojawiła się w kolejności. Seniorzy, którzy poczuli lawendę podczas pierwszej fazy nauki, zapamiętali przedmioty dokładniej niż ci, którzy zetknęli się z nią w drugiej fazie. U młodszych takiej zależności nie zauważono. Lepiej szczegóły pamiętały też starsze osoby, którym zapach się podobał, oraz te, które od początku miały mniej zaburzony węch.
Co to oznacza w praktyce
- Sama lawenda w pokoju nie wydaje się uniwersalnym wzmacniaczem pamięci.
- Mogło mieć znaczenie to, że zapach był nowym bodźcem, a nie jego rodzaj.
- U seniorów istotne były też przyjemność z zapachu i sprawność węchu.
Autorzy sugerują, że zapach może pomagać wtedy, gdy stosuje się go strategicznie, a nie jako ogólny „booster” pamięci. Warto też pamiętać, że badanie dotyczyło zdrowych osób i jednego aromatu w warunkach laboratoryjnych, więc nie przekłada się wprost na leczenie czy zapobieganie demencji.
Kontekst dla czytelnika w Polsce
Olejki eteryczne, w tym lawendowe, są w Polsce łatwo dostępne i często promowane jako wsparcie koncentracji lub nauki. Omawiane badanie nie daje podstaw, by oczekiwać po nich wyraźnego efektu na pamięć, ale nie przekreśla też pomysłu, że nowe, przyjemne bodźce mogą ułatwiać naukę, zwłaszcza w starszym wieku.
Zainteresowanie węchem wynika też z obserwacji, że jego pogorszenie z wiekiem bywa wiązane z chorobą Alzheimera, co skłania naukowców do badania zmian węchu jako możliwego narzędzia wczesnego wykrywania. To na razie kierunek badań, nie metoda diagnostyczna dostępna w gabinetach. Przy jakichkolwiek obawach o pamięć własną lub bliskich właściwą drogą pozostaje konsultacja z lekarzem.
Źródło: Medical Xpress – „Can a scent really sharpen your memory? It’s complicated”
